Architektura z człowiekiem w centrum

Firma VELUX od lat popularyzuje wiedzę na temat znaczenia światła dziennego w architekturze, podkreślając, że dobrze projektowane budynki powinny wspierać zdrowie, komfort i codzienne funkcjonowanie użytkowników. Krakowskie spotkanie było kolejną odsłoną działań edukacyjnych firmy skierowanych do architektów i projektantów.

Podczas prezentacji zatytułowanej „Challenge: Rethink” Kim Herforth Nielsen podkreślał, że punktem wyjścia do każdego projektu powinien być człowiek. Zwracał uwagę, że w centrum procesu projektowego znajdują się klient, użytkownicy oraz lokalna społeczność, a architektura powinna wynikać z analizy ich potrzeb i sposobu korzystania z budynku, a nie z form oderwanych od kontekstu.

W swojej prezentacji Kim Herforth Nielsen zwracał uwagę na trzy istotne perspektywy współczesnego projektowania: projektowanie cyrkularne, projektowanie cyfrowe oraz projektowanie behawioralne. Podkreślał, że architektura nie kończy się na formie budynku, ale wpływa na sposób, w jaki ludzie funkcjonują, poruszają się i wchodzą ze sobą w interakcje.

Holistyczne podejście do projektowania, o którym mówił, zakłada ścisłe powiązanie wszystkich elementów: funkcji, formy, środowiska, technologii, światła, materiałów i społecznego kontekstu inwestycji. Żaden z tych czynników nie powinien być uprzywilejowany kosztem pozostałych, ponieważ dopiero ich współdziałanie tworzy architekturę wysokiej jakości.

Quay Quarter Tower – nowe życie istniejącej struktury

Jednym ze zrealizowanych w 2022 roku projektów, który prezentował architekt podczas spotkania, jest Quay Quarter Tower (QQT) w Sydney.  To 206-metrowy, 49-kondygnacyjny wieżowiec, który stał się przykładem wyjątkowo ambitnego podejścia do wykorzystania istniejącej już zabudowy.

Budynek powstał w wyniku transformacji dawnego AMP Centre z 1976 roku. Zamiast wyburzenia i budowy nowego obiektu, zespół projektowy zdecydował się maksymalnie wykorzystać istniejącą konstrukcję. Dzięki temu zachowano ponad 65% pierwotnej struktury budynku, w tym belki, słupy i stropy oraz 95% oryginalnego rdzenia. Pozwoliło to ograniczyć emisję wbudowanego dwutlenku węgla o około 12 000 ton.

Zastosowana elewacja z zewnętrznymi osłonami przeciwsłonecznymi blokuje około 30% promieniowania słonecznego, zmniejszając obciążenie systemów mechanicznych i poprawiając komfort cieplny użytkowników. Jednocześnie nadaje wieży wyrazisty charakter architektoniczny. Co istotne, projekt nie tylko ocalił istniejący budynek, ale również przyczynił się do ożywienia całego otoczenia i rewitalizacji fragmentu miasta.

Olympic House – architektura ruchu, współpracy i transparentności

Kolejnym przykładem przywołanym podczas wystąpienia był Olympic House, czyli siedziba Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego w Lozannie. Budynek został zaprojektowany w oparciu o pięć kluczowych wartości: ruch, transparentność, elastyczność, zrównoważony rozwój i współpracę.

Jego dynamiczna, falująca elewacja sprawia, że obiekt prezentuje się inaczej z każdej perspektywy i nawiązuje do energii sportowca będącego w ruchu. Wnętrze z kolei zaprojektowano jako możliwie otwarte i elastyczne środowisko pracy, zdolne odpowiadać na zmieniające się potrzeby użytkowników. To przykład architektury, która łączy odpowiednie doświetlenie, komfort użytkowania.

Światło dzienne jako narzędzie projektowe

Ważne jest dziś projektowanie przestrzeni wpisanych w tętniącą życiem tkankę miejską, odpowiadających na potrzeby użytkowników, a jednocześnie tworzonych z poszanowaniem środowiska. W tym kontekście szczególną rolę odgrywa światło dzienne, będące ważnym elementem wpływający zarówno na estetykę budynku, jak i na zdrowie, samopoczucie oraz efektywność energetyczną.

Dla firmy VELUX jest to jeden z kluczowych tematów rozwijanych we współpracy z architektami. Firma wspiera projektantów nie tylko poprzez swoje rozwiązania produktowe, ale również przez działania edukacyjne i praktyczne narzędzia ułatwiające proces projektowy.

Wsparcie architektów na każdym etapie

Firma VELUX Polska udostępnia architektom profesjonalne narzędzia pomagające lepiej analizować światło dzienne i efektywniej projektować zdrowe, komfortowe przestrzenie. Wśród nich znajdują się m.in.:

• VELUX Daylight Visualizer – narzędzie do analizy warunków oświetlenia dziennego już na etapie projektowania budynku, umożliwiające tworzenie realistycznych symulacji rozkładu światła dziennego w pomieszczeniach;
• VELUX Design Guide – poradnik projektowania dla dachów spadzistych, pokazujący, jak w pełni wykorzystać potencjał przestrzeni pod dachem i tworzyć atrakcyjne, przestronne oraz jasne wnętrza;
• Biblioteki CAD 3D i 2D – umożliwiające wykorzystanie produktów VELUX w projektach tworzonych w programach ArchiCAD, AutoCAD, Revit i 3ds Max.

Architekci kształtują przyszłość

Znaczenie działań związanych z projektowanie budynków dla przyszłych pokoleń rośnie wraz ze skalą wyzwań, przed którymi stoi dziś branża budowlana. W Unii Europejskiej budynki odpowiadają za około 40% zużycia energii, m.in. poprzez ogrzewanie i chłodzenie. Jednocześnie współcześni użytkownicy spędzają około 90% czasu w pomieszczeniach zamkniętych, dlatego tak istotne staje się projektowanie wnętrz i budynków sprzyjających zdrowiu i dobrostanowi.

Architekci odgrywają w tym procesie kluczową rolę. To oni, poprzez swoje decyzje projektowe, mogą tworzyć przestrzenie lepiej doświetlone, bardziej energooszczędne, zdrowsze i bliższe realnym potrzebom mieszkańców. Naturalne światło, świeże powietrze i komfortowy klimat wewnętrzny stają się dziś podstawowymi składnikami odpowiedzialnej architektury.

Relacja z jubileuszowej konferencji firmy VELUX Polska

Rozwój zrównoważony to sztuka wyboru środka

Maciej Kuryłowicz, pierwszy wiceprezes Stowarzyszenia Architektów Polskich wskazał, że w projektowaniu zdrowych budynków ogromną rolę odgrywają architekci. Jak zaznaczył  architektura przyszłości będzie musiała czerpać jednocześnie z postępu i tradycji. 

Alicja Kuczera, Dyrektorka Zarządzająca z Polskiego Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego (PLGBC) wyjaśniła zebranym czym jest zrównoważony budynek, podając, że to koncepcja, która funkcjonuje od niemal 40 lat i wciąż pozostaje aktualna.  

Prelegentka wskazała, że na polskim rynku coraz częściej spotykamy się z certyfikacją budynków.  Jednak dotyczy on głównie biur i magazynów, przy czym magazyny wyprzedziły biura pod względem powierzchni certyfikowanej. W 2024 roku oddano do użytku 30,9 mln m² powierzchni certyfikowanej, podczas gdy w Polsce całkowita powierzchnia budynków wynosi około 2,5 mld m². To oznacza, że certyfikowane są zaledwie 2% budynków – liczba niewielka, ale porównywalna z globalnym standardem 2–2,5%. Jak dodała Polskie Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego pracuje nad tym, by także sektor mieszkaniowy korzystał z certyfikacji. Prowadzony przez Stowarzyszenie Program Zielony Dom, promuje budowę komfortowych, energooszczędnych i przyszłościowych mieszkań i zachęca deweloperów do wdrażania takich standardów już na etapie projektowania.

Głos w dyskusji zabrał także Marek Beśka, prezes Stowarzyszenia Energooszczędne Domy Gotowe, który podkreślił rolę prefabrykacji w tworzeniu zdrowych przestrzeni mieszkalnych. 

Marek Beśka zauważył również, że współczesne budynki prefabrykowane dzięki instalacjom OZE,  mogą nie tylko ograniczać zużycie energii, ale wręcz ją produkować.

 Modernizacja odpowiedzią na kryzys zasobów? 

Z danych Barometru Zdrowych Budynków 2024  wynika, że w Polsce ok. 70% istniejących budynków jest nieefektywnych energetycznie, a 15% z nich ma najgorszy standard. Konieczna jest zatem ich  modernizacja. O efektywności energetycznej, renowacji budynków i sposobach znalezienia finansowania na te inwestycje mówiła Dorota Zawadzka Stępniak, Prezes NFOŚiGW. 

Jak dodała Dorota Zawadzka- Stępniak, kluczowym elementem jest edukacja społeczeństwa, że należy tworzyć budynki zdrowe, a istniejące modernizować, aby nie były wampirami energetycznymi. Bez niej trudno przekonać beneficjentów do korzystania z programów termomodernizacji czy inwestycji w energooszczędne budynki.

Rolę edukatorów pełnią Ci, którzy spotykają się z inwestorami na pierwszej linii frontu. Tezę tę potwierdził Piotr Choszcz, Dyrektor Generalny BAT, Członek Rady Nadzorczej Grupy PSB. 

Wspólny wniosek: budownictwo musi się zmienić

W budynkach spędzamy 90% czasu, dlatego należy dbać o komfort ich użytkowników. Komfort to nie tylko zdrowie i samopoczucie, ale też produktywność. Jednocześnie nie możemy zapominać o planecie. Wszyscy paneliści zgodzili się, że sektor budowlany stoi przed gigantycznym wyzwaniem: redukcją emisji, poprawą efektywności energetycznej i wzmocnieniem odporności na zmiany klimatu. Debata potwierdziła jedno: budownictwo przyszłości nie jest już kwestią wyboru, lecz koniecznością, zarówno dla gospodarki, jak i zdrowia oraz bezpieczeństwa przyszłych pokoleń.

Na czym polega nowa koncepcja

Build for Life obejmuje wiele wyzwań występujących w branży budowlanej, proponując nowatorskie podejście do naszych przyszłych i obecnych miejsc zamieszkania. Zakłada, że obecne budownictwo wywiera ogromny wpływ nie tylko na mieszkańców tych obiektów, lecz również na całe ekosystemy, od których jesteśmy zależni. Dlatego, oprócz wskazówek dla projektantów, urbanistów i specjalistów budowlanych, zawiera również konkretne propozycje, jak możemy sprostać niektórym z najbardziej palących problemów, przed którymi stoimy.

Pierwszym obszarem jest środowisko. Budynki są odpowiedzialne za około 39% globalnej emisji CO2, a 40% światowej populacji potrzebuje nowych miejsc zamieszkania (UNEP, 2015). Co więcej, aby wyhamować kryzys klimatyczny, musimy osiągnąć zerową emisję do 2050 roku. Stosując materiały o niskiej szkodliwości dla środowiska i dokonując kompleksowej oceny cyklu życia budynku, moglibyśmy zaspokoić popyt na zwiększoną liczbę mieszkań bez uszczerbku dla naturalnych zasobów Ziemi.

Kolejnym ważnym wyzwaniem jest zdrowie. Spędzamy nawet 90% naszego czasu w zamkniętych pomieszczeniach, ale nie potrafimy zadbać o zdrowy klimat w ich wnętrzu. Budujemy tak, jakby istniało jakieś uniwersalne rozwiązanie i godzimy się na kompromisy dotyczące jakości materiałów budowlanych. Tymczasem budownictwo stawiające na zdrowy klimat wnętrz i prozdrowotne materiały pozwala wznosić budynki, w których nie tylko mniej chorujemy, ale wręcz czujemy się zdrowsi.

Nie możemy zapominać dostępności do zrównoważonych budynków jak największej części społeczeństwa. Szacuje się, że do 2050 roku populacja miast powiększy się o 2,5 miliarda osób. Jednocześnie w większości miejsc na świecie obserwuje się znaczny i stały wzrost cen nieruchomości. To sprawia, że ludzie, którzy tego najbardziej potrzebują, nie mogą sobie pozwolić na korzystanie z ofert rynku budowlanego. Tworząc takie środowiska budowlane, które będą priorytetowo traktować przystępność cenową, współdzielenie powierzchni mieszkaniowej oraz nowatorskie modele biznesowe, będziemy mogli oferować mieszkania osobom, które inaczej nie mogłyby sobie na nie pozwolić.

Bardzo ważną, często pomijaną kwestią jest możliwość uczestniczenia mieszkańców w życiu społeczności. Pomimo tego, że żyjemy coraz bliżej siebie i jesteśmy coraz lepiej ze sobą połączeni, czujemy się coraz bardziej samotni, niespokojni i zestresowani. Projektując środowisko budowlane, które umożliwia dzielenie się i uczestniczenie w życiu społeczności, a także zapewnia poczucie tożsamości i bezpieczeństwa, możemy wymiernie polepszyć samopoczucie wspólnoty i poprawić ogólny stan zdrowia jej członków, zmniejszając przy tym niepokój, samotność i stres.

Co również ważne, koncepcja Build for Life została wzbogacona o Wzorzec kompasu, przedstawiający siedem strategicznych czynników: elastyczność, jakość, środowisko, zdrowie, społeczność, lokalność i przystępność cenową. Czynniki te są kluczowymi elementami procesu budowy i rozwoju. Dzięki nim współpracownicy z różnych sektorów mogą stosować klarowne, otwarte ramy koncepcyjne do opracowywania i przekształcania budynków z myślą o przyszłości. Wzorzec kompasu został stworzony we współpracy z architektami firmy EFFEKT, inżynierami firmy MOE, firmą LeaderLab oraz Grupą VELUX. Został opracowany jako platforma partnerska dla wszystkich myślących podobnie liderów zmian w środowisku budowlanym.

Przykład Living Places

Chcąc pokazać, jak można budować w sposób zrównoważony, Grupa VELUX wraz ze swoimi partnerami, czyli architektami firmy EFFEKT oraz inżynierami firmy MOE, opracowała pięć zasad, które można łatwo zastosować w praktyce. Ich punktem wyjścia jest typowa analiza rynkowa, do której dodaliśmy różnego rodzaju ulepszenia i redukcje. Oto nasze zasady: zdrowie, skalowalność, współdzielenie, prostota, adaptacyjność. 

W 2023 roku, w Kopenhadze, ma zostać wybudowany prototyp Living Places będący efektem współpracy między architektami firmy EFFEKT, inżynierami firmy MOE, kontrahentami firmy Enemaerke & Petersen oraz Grupą VELUX. Prototyp ma powstać w centrum Kopenhagi, w „Jernbanebyen”, na terenie dawnych warsztatów kolejowych. Living Places w Kopenhadze będzie pierwszym, pokazowym przykładem tego, jak koncepcja Build for Life może wyglądać w praktyce, dając inspirację i impuls do tworzenia nowych rozwiązań dla budownictwa przyszłości. W ten sposób firma VELUX pokazuje silne zaangażowanie na rzecz tworzenia udoskonalonych budynków, społeczności i miast – dla dobra ludzi i całej planety.

Posłuchaj ekspertów

Warto podkreślić, że nowa koncepcja znalazła się u podstaw zorganizowania multidyscyplinarnej konferencja VELUX „Build for Life”, która odbyła się w formule on-line 15-17 listopada i zgromadziła przed ekranami komputerów ponad 24 000 odbiorców ze 170 krajów. W wydarzeniu wzięło udział ponad 100 ekspertów z całego świata, którzy dzielili się swoją wiedzą na dwóch scenach wydarzenia: Kompas dla budownictwa i Sympozjum o Świetle Dziennym.

Znaczna część wykładów ekspertów biorących udział w konferencji została zamieszczona na platformie VIMEO i jest ogólnodostępna, zatem można sięgnąć po inspirację i wiedzę w każdej chwili: https://vimeo.com/veluxbuildforlife

Znaczna część wykładów ekspertów biorących udział w konferencji została zamieszczona na platformie VIMEO i jest ogólnodostępna, zatem można sięgnąć po inspirację i wiedzę w każdej chwili: https://vimeo.com/veluxbuildforlife

Znaczenie dobrej jakości powietrza wewnątrz budynków

W ramach sesji „Healthy” (Zdrowie), wystąpiła prof. Lidia Morawska, jedyna ze 100-najbardziej wpływowych ludzi 2021 roku według miesięcznika Time, która jest specjalistką od jakości powietrza i jego wpływu na zdrowie. Jest wybitnym profesorem na Queensland University of Technology w Brisbane w Australii oraz dyrektorem Międzynarodowego Laboratorium Jakości Powietrza i Zdrowia QUT, jednostką współpracującą ze Światową Organizacją Zdrowia. Zyskała uznanie za stworzenie interdyscyplinarnej grupy badawczej, która opracowała znaczenie transmisji cząstek zawierających wirus SARS-CoV-2 w powietrzu oraz rodzące to ryzyko dla zdrowia.

W swoim wystąpieniu prof. Lidia Morawska zauważyła, że ponad 95% czasu spędzamy w budynkach oddychając wewnętrznym powietrzem. Podkreśliła rolę dobrej wentylacji wewnątrz budynku w dobie COVID-19. Jak bowiem potwierdziły badania, wirus ten rozprzestrzenia się drogą powietrzną. Jego transmisję można złagodzić poprzez otwieranie okien i drzwi, wykorzystanie systemu wentylacji, czy wyposażenie wnętrza w przenośne oczyszczacze powietrza. Patrząc w przyszłość musimy zmienić myślenie o tym, jaki powinien być nasz dom, aby żyło nam się w nim dobrze i zdrowo. Jak zauważa prof. Morawska, obecnie zwracamy uwagę na efektywność energetyczną, wygodę, komfort, funkcjonalność w domach, natomiast brak świadomości społecznej odnośnie znaczenia jakości powietrza w budynkach i jego wpływu na zdrowie. Dlatego musimy zmienić nasze myślenie o tym, jak budynki powinny być zaprojektowane, wyposażone i zarządzane, aby wyeliminować wszystkie ryzyka chorobowe, w tym przenoszenie infekcji. Budynki obecnie nie są projektowane, tak aby chronić nas zarówno przed zanieczyszczonym powietrzem z zewnątrz, jak i złą jakością powietrza wewnątrz. Na przeszkodzie stoją głównie względy ekonomiczne. Większość krajów ma regulacje dotyczące powietrza zewnętrznego, ale jednocześnie większość z nich nie ma standardów związanych z dbaniem o jakość powietrza wewnątrz budynków. Brakuje odpowiedniego zaangażowania rządów, i trudno jest stwierdzić, kto ponosi odpowiedzialność za taki stan rzeczy, , to powinno się zmienić.

Wykład Profesor Lidii Morawskiej dostępny jest na stronie Lidia Morawska on Health on Vimeo

Pomocne narzędzie do nauki i badania światła dziennego

W ramach sesji 10 „Daylight Education” (Edukacja o świetle dziennym), wystąpiła dr Natalia Sokół z Politechniki Gdańskiej, która specjalizuje się we wdrażaniu strategii projektowania z wykorzystaniem światła dziennego w urbanistyce.

W swoim wystąpieniu, wraz z dr Federicą Giuliani z Włoch, zaprezentowała projekt e-platformy do nauki o świetle dziennym, dedykowany zarówno studentom, nauczycielom, jak i osobom które zawodowo zajmują się architekturą. Platforma składa się z pięciu bloków tematycznych, 28 modułów i 75 przykładów. Każdy blok zawiera po 3 wykłady, liczne przykłady i ćwiczenia. Pierwszy blok poświęcony został znaczeniu światła dziennego dla człowieka, drugi dotyczy światła dziennego w kulturze i designie. Trzeci opisuje wpływ światła dziennego na efektywność energetyczną budynku. Blok czwarty to kompendium wiedzy na temat różnych metod pomiaru światła dziennego, który uzupełnia Blok piąty zawierający zestaw do symulacji i dokonywania pomiaru. Uruchomienie platformy zostało zaplanowane na styczeń 2022 roku.

Wystąpienie dr Natalii Sokół i Federici Giuliani dostępne jest na stronie Natalia Sokol and Federica Giuliani on Daylight Education on Vimeo

Scena Kompas dla budownictwa

Głównym wątkiem sceny Kompas będzie temat jak projektować architekturę na miarę XXI wieku z uwzględnieniem siedmiu wymiarów: dostępności, elastyczności, jakości, środowiska, zdrowia, społeczności i lokalnego kontekstu.

Konferencja pozwoli odpowiedzieć m.in. na pytania: Jak przy drożejących cenach materiałów budowlanych poprawić przystępność budownictwa? Jak projektować budynki o dużej elastyczność względem zmieniających się potrzeb użytkowników, nowych trendów, postępu technologicznego, sposobów pracy? Czy możemy przedłużyć trwałość budynków poprzez właściwy projekt i zastosowanie materiałów wysokiej jakości oraz jakie korzyści mogłoby to przynieść środowisku? Jakie rozwiązania i zabiegi projektowe mogą ułatwić modernizację i utrzymanie budynków w dobrym stanie przez długie lata? Czy nasze metody budowlane są przyjazne dla środowiska i efektywnie wykorzystują zasoby? Jak budynki mogą wpływać na nasze zdrowie i samopoczucie? Jakie są główne problemy zdrowotne spowodowane przez użytkowanie budynków o niskim standardzie? Jak zrównoważyć potrzebę budowanie więzi społecznych i potrzebę prywatności poprzez architekturę? Jak możemy łączyć lokalną tradycję z innowacyjnością?

Scena Sympozjum o Świetle Dziennym

Scena Daylight Sympozjum to nowa odsłona znanego wydarzenia, które z inicjatywy Grupy VELUX odbywa się od 2005 roku i porusza tematykę światła dziennego w architekturze. W tegorocznej edycji on-line ponad 40 naukowców, ekspertów i praktyków skoncentrowanych na świetle dziennym spotka się, aby odpowiedzieć na jedno, zasadnicze pytanie: czy możemy wypełnić lukę pomiędzy wynikami badań a rynkową praktyką w wykorzystywaniu w budownictwie światła dziennego dla dobra ludzi i planety?

W bogatym programie znajdą się również prezentacje inspirujących realizacji z Europy, Ameryki oraz Azji. Dowiemy się jak pandemia zmieniła nasze myślenie o świetle w architekturze, a także w jaki sposób światło wpływa na zdrowie. W jaki sposób dobrze edukować nt. światła dziennego? A także wiele aspektów praktycznych takich jak: projektowanie parametryczne, narzędzia symulacyjne, kontrola światła, zjawisko olśnienia oraz znaczenie kontaktu z otoczeniem.

Prelegenci

W konferencji weźmie udział ponad 90 prelegentów - architektów, deweloperów, inżynierów, projektantów, planistów i innych specjalistów z branży. Wśród nich znajdą się Joseph Allen, dyrektor programu zdrowych budynków w Harvard Chan School; Jakob Strømann-Andersen, architekt i partner w pracowni Henning Larsen Architects, która współprojektowała The Cube dla firmy VELUX; Eleonora Brembilla, ekspert ds. oświetlenia (dziennego) i adiunkt na Wydziale Architektury TU Delft oraz Natalia Sokół z Politechniki Gdańskiej, która specjalizuje się we wdrażaniu strategii projektowania z wykorzystaniem światła dziennego w urbanistyce. Wśród prelegentów również profesor Lidia Morawska, jedyna ze 100-najbardziej wpływowych ludzi 2021 roku według miesięcznika Time, która jest specjalistką od jakości powietrza i jego wpływu na zdrowie. Zyskała uznanie za stworzenie interdyscyplinarnej grupy badawczej, która opracowała znaczenie transmisji cząstek zawierających wirus SARS-CoV-2 w powietrzu oraz rodzące to ryzyko dla zdrowia. Wśród gości znajdzie się również Juri Troy, austriacki architekt, który w swoim wystąpieniu skupi się na tym, dlaczego dobry projekt ma znaczenie dla zrównoważonego rozwoju i długowieczności. Sinus Lynge i Camilla van Deurs poruszą równie interesujący temat: architekci będą dyskutować o tym, jak możemy budować społeczności, które wspierają ludzi i planetę. Każda z sesji będzie transmitowana na żywo ze studia telewizyjnego w Kopenhadze i będzie można ją śledzić online.

Konferencja jest bezpłatna, odbywa się w języku angielskim, będzie tłumaczona na język niemiecki, francuski i włoski. Wymagana jest rejestracja on-line. Zapoznaj się ze szczegółowym programem oraz zarejestruj się na stronie: Build For Life (velux.com)

Wszyscy uczestniczy panelu zgodnie stwierdzili, że istotna jest współpraca środowiska, wypracowanie wspólnej metody i sposobu rozmowy z urzędami, tak aby mówić jednym głosem w kwestiach istotnych dla architektury przyszłości. Ważna jest edukacja i budowanie świadomości odnośnie znaczenia światła dziennego w architekturze mieszkaniowej zarówno wśród architektów, deweloperów, ale również szerzej w społeczeństwie.

Licznie zgromadzeni goście uczestniczyli także w uroczystości wręczenia dyplomów studentom architektury Politechniki Śląskiej, laureatom Grand Prix konkursu International VELUX Award 2020: Julii Giżewskiej i Pawłowi Białasowi oraz opiekunowi naukowemu prof. Jerzemu Wojewódce. Projekt pt. „Teatr Światła” zwyciężył w konkursie w kategorii ”Badania nad światłem naturalnym” i pokonał ponad 580 innych projektów z całego świata.

Podczas wykładów i dyskusji panelowej eksperci poruszyli wiele ważnych i aktualnych kwestii między innymi, w którym kierunku powinna zmierzać architektura budownictwa mieszkaniowego oraz jak architekci oraz deweloperzy mogą odpowiedzieć na oczekiwania społeczne.

Krajobraz budownictwa mieszkaniowego z pandemią w tle

Eksperci podkreślali, że pandemia uzmysłowiła nam, iż chcemy żyć inaczej, mieć większy komfort w pomieszczeniach, w których przebywaliśmy momentami 24 h na dobę. Badania pokazują, jak ważny stał się kontakt z naturą, widok zza okna, zieleń, balkon na który można wyjść lub posadzić tam rośliny, większa przestrzeń czy oddzielne pomieszczenie do pracy i nauki. To napędziło popyt na nowe inwestycje i uruchomiło lawinę remontów. Pomimo rozkwitu budownictwa mieszkaniowego trudno nie zauważyć, że pewne dane są alarmujące. W czasie ostatniej dekady średni metraż mieszkań zmniejszył się o 9 mkw. i wynosi 56 mkw. Wiele, szczególnie mniejszych mieszkań, kupowanych jest w celach inwestycyjnych, a nie mieszkaniowych. Jednocześnie w ciągu trwania pandemii oprócz metrażu znaczenia nabrały kwestie związane z dobrym doświetleniem światłem dziennym czy jakością powietrza w pomieszczeniach. Wzrosła świadomość społeczna. Polacy coraz lepiej zdają sobie sprawę z tego, że światło dzienne wpływa na ich zdrowie i dobrostan. Coraz częściej zwracają na te czynniki uwagę podczas wyboru mieszkań.

Niewykorzystany potencjał dachów

W swoim wykładzie wprowadzającym w tematykę konferencji, Jacek Siwiński, prezes VELUX Polska, zwrócił uwagę m.in. na rolę dachów, które powinny być traktowane nie jako piąta lecz pierwsza fasada. Nie doceniamy ich potencjału w transformacji budynków. Wykorzystywanie dachu jedynie do ochrony przed opadami atmosferycznymi i coraz częściej do produkcji elektryczności jest pewnym marnotrawstwem potencjału. Otwarcie go na otoczenie poprzez zastosowanie inteligentnych przeszkleń, to nie tylko światło i świeże powietrze oraz kontakt z naturą, ale również jedna z najbardziej spektakularnych możliwości transformacji przestrzeni wewnątrz budynku w sensie estetycznym i funkcjonalnym.

Według arch. Damiana Kałdonka funkcja użytkowa dachu obecnie jest mocno upośledzona, ze względu na liczbę urządzeń, którą tam chcemy ustawiać (szczególnie na dachach płaskich). Nie przekreśla to jednak możliwości takiego zaprojektowania domu, aby strefy dachu rzeczywiście doświetlały wnętrze budynku. Natomiast arch. Ewa Porębska zwróciła uwagę na kwestie kulturowe. Są kraje, w których od zawsze używano dachu i to wynikało z klimatu. W Polsce uczymy się tego, że dach to również dobre miejsce rekreacji. Jak zauważyła arch. Agnieszka Szczepaniak, wyzwaniem są również projekty związane z rewitalizacją budynków. Jeśli uwarunkowania konserwatorskie nie są bardzo restrykcyjne to okna dachowe mogą tu spełnić swoją funkcję doświetlając poddasze i tworząc dodatkową przestrzeń użytkową.

Wyzwania związane z rozlewaniem się i zagęszczaniem miast

Eksperci zwrócili również uwagę na rynek nieruchomości i wzrost zainteresowania gruntami na przedmieściach. To niepokojąca tendencja, która sprzyja tzw. rozlewaniu się miast, rozbudowie infrastruktury i coraz większym problemom transportowym (czas dojazdu, korki, brak komunikacji zbiorowej, większy smog). Z drugiej strony można dostrzec tu pewien paradoks. Gęsta zabudowa w miastach jest bardziej zacieniona, co powoduje uzależnienie od światła sztucznego. Jak zatem zahamować proces rozlewania się miast i stworzyć przyjazne miasta mimo coraz większego zagęszczenia budynków? Eksperci zgodzili się, że kluczem jest zachowanie balansu. Podkreślali, że wzrost gęstości zabudowy musi się wiązać z większym zazielenieniem miast oraz odpowiednimi rozwiązaniami architektonicznymi. Badania pokazują jednoznacznie, że jesteśmy w stanie obniżyć temperaturę w mieście od 5 do 7 stopni, jeżeli zastosujemy zieleń między budynkami albo na dachach. Projektowanie ze światłem dziennym polega na znalezieniu balansu. Z jednej strony chcemy dostarczyć go dużo, ale nie przegrzać, żeby nie stosować klimatyzacji, która jest energochłonna.

Według arch. Agnieszki Szczepaniak musimy nauczyć się wykorzystywać tkankę miejską np. dachy, które mają potencjał, na których można sadzić zieleń. Można również uzyskać widok z okna przez odbicia. Natomiast dla arch. Marcina Woyciechowskiego wzrost intensywności zabudowy musi się wiązać ze wzrostem zagospodarowania zieleni, tworzeniem przedplanów, większej ilości korytarzy widokowych. W gęstej zabudowie koniecznie trzeba brać pod uwagę wpływ nowej inwestycji na istniejący już budynek. Arch. Michał Kornacki zachęcał do tego, aby w pierwszym kroku, przy projektowaniu, wziąć pod uwagę kontekst sąsiedzki.

Rosnące znaczenie widoku i otoczenia

W Polsce funkcjonuje europejska norma EN 17037, która pozwala projektantom i inwestorom na ustalanie poziomów ilości światła naturalnego wewnątrz budynków. Jednak jest ona normą uznaniową, a nie wykładnią prawną. Jak podkreślała dr Natalia Sokół przesłanką normy było uwrażliwienie architektów na parametry, na które oświetleniowcy zwrócili już dawno uwagę, a więc warstwy widoku, odległości od innych obiektów oraz kąt widoku. Są też badania, pokazujące, że widok stanowi wartość finansową.

Jak podkreślali eksperci, podczas pandemii wzrosło znaczenie widoku. Był to nasz sposób komunikacji, ze światem. Widok coraz częściej jest ważnym czynnikiem decyzyjnym dla inwestorów obok oczywiście najważniejszego kryterium lokalizacji. Arch. Marcin Woyciechowski zwrócił również uwagę na inny aspekt dotyczący polskiego rynku nowych mieszkań, gdzie często kupowane są mieszkania przed wybudowaniem. Kupuje się marzenia i potencjały. To, że ktoś kupi mieszkanie przy parku nie oznacza, że będzie w nim codziennie biegał, ale ważne jest to, że będzie miał taką możliwość. Skorzysta z niej kiedy będzie chciał. To samo dotyczy okien, światła dziennego i widoku.

Światło pod kontrolą w trosce o klimat

W polskich przepisach budowlanych wymagania odnośnie doświetlenia bazują na prostej metodzie obliczania stosunku powierzchni okien do powierzchni podłogi. Warunki techniczne określają ten stosunek jako 1:8. Niektóre kraje europejskie m.in. Norwegia, Włochy oraz Słowacja stosują bardziej zaawansowane metody oceny oświetlenia budynków światłem dziennym tzw. współczynnik światła dziennego (ang. daylight factor). W nowoczesnych domach o neutralnym zużyciu energii można spotkać przeszklenia sięgające 30-40 proc. powierzchni podłogi. Ewa Porębska zwróciła uwagę na fakt, iż zaczynamy dostrzegać również tę odwrotną stronę nadmiernie nasłonecznionego mieszkania, które jeszcze niedawno były marzeniem. W nowoczesnym budownictwie mieszkaniowym niezbędne jest wykorzystanie dynamicznych przesłon, które pozwolą kontrolować światło. Dobrze, aby stanowiły one integralną część projektu architektonicznego. Jak natomiast zauważyła w swoim wykładzie dr Natalia Sokół, kontrola światła dziennego stwarza wiele wyzwań projektowych, jednym z nich jest uwzględnienie w projekcie zmienności oświetlenia dziennego. Myśląc o świetle dziennym często myślimy o świetle słonecznym. Tymczasem mamy jeszcze światło nieboskłonu (16 różnych modeli). Od projektanta zależy przy robieniu symulacji, jaki nieboskłon użyć, aby dowiedzieć się czegoś więcej o projektowanej bryle. Projektanci mają do wyboru różne narzędzia – od dokonywania wielokrotnych pomiarów, po symulacje i narzędzia graficzne. Ważny jest też dialog z użytkownikami budynku, których warto spytać o potrzeby lub odczucia. Istnieją również wyzwania związane np. z olśnieniem czy nadmiernym przegrzewaniem. Aby wybrać odpowiedni system kontroli światła dla budynku, warto wykonać symulacje różnych przesłon.

PANELIŚCI:

• dr arch. Natalia Sokół. Ekspertka w dziedzinie światła dziennego i autorka licznych publikacji na ten temat. Pomysłodawczyni europejskiego projektu edukacyjnego NLITED, w ramach którego powstaje bezpłatna e-platforma edukacyjna dedykowana oświetlaniu dziennemu. Ukończyła m.in. Light and Lighting na Bartlett School of Architecture UCL w Londynie. Adiunkt na Wydziale Architektury Politechnik Gdańskiej.
• arch. Ewa P. Porębska. Architektka, krytyczka architektury, kuratorka, ekspertka w dziedzinie architektury i przestrzeni publicznej o międzynarodowej pozycji. Od blisko 40 lat działa na rzecz popularyzacji najlepszych wzorców światowej architektury i ochrony ładu przestrzennego, za co została nagrodzona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zasiada w jury wielu konkursów.
• arch. Agnieszka Szczepaniak. Ekspertka od projektowania budynków wielorodzinnych, zrealizowała wiele prestiżowych inwestycji, nagradzanych, m.in. International Property Awards, Global Future Design Awards, World Architecture & Design Awards czy International Architecture Awards. Pełni funkcję dyrektora ds. rozwoju w pracowni AP Szczepaniak.
• arch. Marcin Woyciechowski. Dyrektor pracowni projektowej, a także Członek Zarządu spółki deweloperskiej w Grupie Inwestycyjnej Hossa SA. Doświadczenia zdobywał w Polsce i zagranicą m.in. Holandii i Szwajcarii. Autor szeregu osiedli, budynków mieszkalnych i założeń mixed-use, w tym biurowców, hoteli i centrów handlowych, a także rewitalizacji przestrzeni miejskich. Wykładowca akademicki.
• arch. Damian Kałdonek. Właściciel i główny projektant PROjARCH, gliwickiej pracowni realizującej kompleksowe projekty dla prywatnych inwestorów i biznesu. Laureat licznych nagród w konkursach architektonicznych oraz autor wielu publikacji branżowych. Pasjonat remontów starych domów oraz samochodów.
• arch. Michal Kornacki. Założyciel firmy Kornacki Architekci specjalizującej się w różnego rodzaju usługach analitycznych i ekspertyzach urzędowych związanych z problematyką naturalnego oświetlenia. Autor programu do analizy nasłonecznienia Linijka Słońca. Prowadzi szkolenia dla urzędników oraz architektów, jak optymalnie wykorzystać analizę nasłonecznienia i zacieniania.

MODERATORZY

• arch. Monika Kupska-Kupis. Ekspert w zakresie doświetlenia budynków, projektowania zrównoważonego, energooszczędności i bilansu energetycznego. W firmie VELUX odpowiedzialna za działania związane ze wsparciem inwestorów i architektów, a także komunikację z biurami i uczelniami architektonicznymi.
• arch. Grzegorz Piątek. Krytyk i badacz architektury, pisarz i kurator. Laureat wielu prestiżowych nagród literackich. Jego najnowsza książka "Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949" znalazła się w finale tegorocznej Nagrody Literackiej "Nike".