Komfort i odporność budynków na zmiany klimatu

Wyniki badania pokazują, że obecne zasoby mieszkaniowe w Europie nie są odpowiednio przygotowane na zmieniające się warunki klimatyczne. Aż 45% respondentów uważa, że ich domy nie radzą sobie z ekstremalnymi upałami, a co czwarty (ok. 25%)  wskazuje na problemy z utrzymaniem komfortu cieplnego zimą. Co istotne, problem ten dotyczy zarówno krajów południowych, jak i północnych, w tym Niemiec czy Wielkiej Brytanii. Odczucia użytkowników odpowiadają danym ekspertów. Wciąż znaczna część europejskich budynków pozostaje nieefektywna energetycznie, a tempo renowacji jest niewystarczające. Jak wskazuje Barometr Zdrowych Budynków 2024, w Polsce problem ten ma szczególnie istotny wymiar – aż 70% budynków nie spełnia standardów efektywności energetycznej, a 15% należy do najniższej klasy energetycznej. Wnioski te jednoznacznie wskazują na konieczność wdrożenia holistycznego podejścia, łączącego cele klimatyczne z troską o zdrowie użytkowników.

Badanie wyraźnie pokazuje, że użytkownicy budynków oczekują zmian systemowych. 6 na 10 Europejczyków postuluje wprowadzenie bardziej rygorystycznych regulacji dotyczących projektowania i utrzymania budynków, aby zapewnić zdrowsze warunki życia. Jednocześnie aż 70% respondentów nie zna żadnych standardów zdrowych budynków, a jedynie 17% deklaruje podstawową wiedzę w tym zakresie.

Oznacza to istotną lukę informacyjną – z jednej strony istnieje silne społeczne zapotrzebowanie na poprawę jakości budynków, z drugiej brakuje wiedzy, jak takie zmiany skutecznie wdrażać.

Środowisko wewnętrzne a zdrowie

Respondenci coraz częściej dostrzegają wpływ warunków wewnętrznych na zdrowie. Ponad połowa pracowników wskazuje, że środowisko pracy wpływa na ich samopoczucie, a 39% badanych podkreśla silny wpływ warunków mieszkaniowych na dobrostan fizyczny i psychiczny. Jednocześnie świadomość ta pozostaje nierównomierna – 59% rodziców nie dostrzega lub nie ma wiedzy o wpływie warunków szkolnych na zdrowie dzieci.

Bariery modernizacji – nie tylko koszty

Aż 31% respondentów wskazuje ograniczenia finansowe jako główną przeszkodę w poprawie jakości budynków. Istotną rolę odgrywają również czynniki pozafinansowe. Jednak 14% badanych deklaruje brak wiedzy o dostępnych rozwiązaniach, a 13% nie ma pewności, które działania są najbardziej efektywne. Wyniki te pokazują, że skuteczna transformacja budynków wymaga nie tylko finansowania, ale również szeroko zakrojonych działań edukacyjnych oraz uproszczenia dostępu do sprawdzonych rozwiązań.

Jednocześnie to samo badanie wskazuje, że aż 44% Europejczyków nie rozważa zmiany miejsca zamieszkania, nawet jeśli ich warunki mieszkaniowe nie są optymalne. W praktyce oznacza to, że kluczowym kierunkiem działań powinna być modernizacja istniejących budynków, a nie jedynie rozwój nowych inwestycji.

Polska na tle Europy

Na tle innych krajów Polska wyróżnia się wysokim poziomem własności nieruchomości (ok. 33% ankietowanych to właściciele nieruchomości), ale jednocześnie znaczącymi wyzwaniami środowiskowymi. Blisko 28% respondentów wskazuje na złą jakość powietrza wewnętrznego w swoich domach, a ponad 10% na problemy z jakością wody.

Jednocześnie 36,5% Polaków deklaruje, że prowadzi lub planuje remont swoich domów, co świadczy o rosnącej świadomości potrzeby zmian. Najczęściej podejmowane działania obejmują poprawę wentylacji (39%) oraz instalację systemów oczyszczania powietrza (28,8%).

Dane te znajdują potwierdzenie w Barometrze Zdrowych Budynków, zgodnie z którym co czwarty Polak jest narażony na niekorzystne warunki środowiska wewnętrznego, takie jak nadmierny hałas, brak światła dziennego czy niewystarczająca wentylacja.

Konieczność przyspieszenia renowacji

Wyniki badania jednoznacznie pokazują, że modernizacja istniejących budynków jest nie tylko koniecznością klimatyczną, ale również społecznym oczekiwaniem. Kluczowe znaczenie ma jednak zapewnienie użytkownikom realnego wsparcia w procesie renowacji.

Odpowiedzią na te potrzeby są inicjatywy rynkowe, takie jak program WYmieniaMY, realizowany przez producenta okien dachowych VELUX Polska. Program ten kompleksowo wspiera właścicieli domów w procesie wymiany okien dachowych – od doradztwa technicznego, przez dobór rozwiązań dopasowanych do indywidualnych potrzeb, aż po organizację montażu przez sprawdzonych wykonawców.

Istotnym elementem programu jest również wsparcie informacyjne w zakresie dostępnych źródeł finansowania, w tym programu „Czyste Powietrze”. Dzięki temu użytkownicy otrzymują nie tylko dostęp do nowoczesnych rozwiązań poprawiających dostęp światła dziennego i świeżego powietrza, ale także realną pomoc w przejściu przez proces inwestycyjny.

Raport potwierdza, że zdrowe budynki stają się jednym z kluczowych tematów społecznych i regulacyjnych w Europie. Użytkownicy oczekują wyższych standardów, lepszej jakości środowiska wewnętrznego oraz większej odporności budynków na zmiany klimatyczne.

Metodologia badania

Badanie zostało przeprowadzone przez YouGov we wrześniu 2025 roku na próbie 6 102 dorosłych mieszkańców Danii, Francji, Niemiec, Polski, Włoch i Wielkiej Brytanii. W każdym kraju przebadano co najmniej 1 000 osób, uwzględniając zróżnicowanie pod względem wieku, płci, miejsca zamieszkania oraz statusu mieszkaniowego.

Od 2015 r. publikacje corocznych Barometrów Zdrowych Domów, umożliwiały śledzenie stanu budownictwa mieszkalnego w Unii Europejskiej (UE) i w Polsce. W nowej edycji poszerzono zakres, obejmując główne typy budynków i, poza mieszkalnymi, odnosząc się także do komercyjnych czy publicznych.

Publikowana w tym roku, ósma już edycja Barometru, została opracowana przez Buildings Performance Institute Europe (BPIE), wiodący w zakresie efektywności energetycznej budynków w Europie think-tank, przy współpracy z Grupą VELUX.  

Raport określa potrzebę podjęcia znaczących działań na rzecz zdrowia we wszystkich głównych typach budynków, w tym ich definicję i ramy dla zdrowych, zrównoważonych i odpornych na zmiany klimatu przestrzeni. Celem ram jest ukierunkowanie działań branży budowlanej w zakresie zapewnienia zdrowych budynków w przyszłości.

Zdrowy budynek, czyli jaki?

W Europie ludzie spędzają aż 90% swojego czasu w zamkniętych pomieszczeniach, a mimo to skupienie się na zdrowiu naszych budynków i ich użytkowników było jak dotąd niewystarczające.  Wedle badań Polacy skarżą się na brak światła dziennego, zawilgocone mieszkania, nadmierny hałas, a także często brak finansowych możliwości wystarczającego dogrzania wszystkich pomieszczeń. Zagrożenia te wpisują się w syndrom chorego budynku.

Aby przeprowadzić zieloną transformację, tworzenie nowych zdrowych i zrównoważonych budynków powinno stać na pierwszym planie.  Brak powszechnie przyjętej i kompleksowej definicji zdrowych budynków utrudnia wprowadzanie koniecznych zmian, pozwalających na przybliżenie nas do celu neutralności klimatycznej.

Dlatego twórcy raportu określili definicję zdrowego budynku jako obiektu, w którym kładzie się nacisk na zdrowie i dobre samopoczucie jego użytkowników; wspierającego bezpieczeństwo i zrównoważony rozwój oraz umożliwiającego zaangażowanie użytkowników, a także zwiększenie jego odporności w obliczu zmian klimatycznych.

Ramy zdrowych budynków: pięć wymiarów

Zdrowe budynki to zagadnienie wieloaspektowe, którego  nie sposób zrozumieć skupiając się wyłącznie na jednym wymiarze lub konkretnym zestawie cech. W określeniu, co sprawia, że ​​budynek jest zdrowy, zrównoważony i odporny na zmiany klimatu, Barometr ustanawia nowe ramy oparte na badaniach naukowych i zilustrowane studiami przypadków z całej Europy.

Ramy opierają się na pięciu powiązanych ze sobą wymiarach o następujących cechach i celach:

1) poprawa zdrowia psychicznego i fizycznego,

2) projektowanie z myślą o potrzebach człowieka,

3) zrównoważona budowa i eksploatacja,

4) odporność i adaptacja

5) zwiększanie zaangażowania i świadomości użytkowników.

Dla każdego wymiaru skonstruowano zestaw (w sumie 24) wskaźników, które pomagają interesariuszom w procesie podejmowania decyzji, w celu osiągnięcia prawdziwie zdrowych, zrównoważonych i odpornych budynków.

Pilna potrzeba renowacji

Budynki nadal zużywają zbyt dużo energii, emitują znaczne ilości gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń powietrza, zaś liczba inwestycji w poprawę efektywności energetycznej maleje, co skutkuje coraz niższym rocznym wskaźnikiem renowacji. Obecny wskaźnik głębokiej modernizacji w całej Unii Europejskiej jest na poziomie 0,2%, zatem przy zalecanych 3% modernizacji rocznie, nie ma praktycznie wpływu na realizację założeń klimatycznych.

W Polsce 70% budynków jest nieefektywna energetycznie, z czego najgorszy standard ma ok. 15% z nich. Według krajowego rekomendowanego scenariusza w Długoterminowej Strategii Renowacji Budynków średnie roczne tempo modernizacji energetycznej powinno wynosić ok. 3,8% - oznacza to niemal czterokrotne przyspieszenie prowadzonych obecnie prac!

Mieszkańcy całej UE borykają się z trudnościami finansowymi związanymi z wysokością rachunków za energię, czynszów oraz kosztów kredytów hipotecznych — 30% gospodarstw domowych o niskich dochodach i 10% całej populacji wydaje ponad 40% swoich dochodów na koszty związane z mieszkaniem.

W Polsce statystyki te wyglądają nieco lepiej od średniej europejskiej, ale wciąż koszty mieszkaniowe mają wysoki udział w domowych budżetach - niespełna 29% gospodarstw o niskich dochodach i niecałe 6% wszystkich Polaków wydaje ponad 40% swoich dochodów na wspomniane koszty związane z mieszkaniem. 

Wydatki związane z utrzymaniem mieszkań i domów, w tym zakup energii, stanowiły w roku 2021 średnio ok. 19,3% całkowitych wydatków polskich.

Ogólne korzyści

Wyniki badań pokazują, że zdrowe budynki mogą być uzasadnionymi ekonomicznie inwestycjami, przyczyniającymi się do poprawy zdrowia ludzkiego i mającymi ograniczony wpływ na środowisko naturalne.

Ponadto zdrowsze miejsca pracy mogą przynieść dodatkowe 40 miliardów euro rocznie wartości dodanej dla gospodarki europejskiej za każdy 1% poprawy wydajności pracowników. Pracownicy rzadziej biorą zwolnienia chorobowe, a wydajność w miejscu pracy i w szkołach wzrasta – samo zwiększenie dostępu do światła dziennego poprawia efektywność pracy i nauki o 10–18%.

Dzięki dobrze zaprojektowanym programom wsparcia modernizacji budynków, można by stworzyć od 200 tys. do 500 tys. miejsc pracy rocznie w całej UE. W samej Polsce mówi się o ok. 100 tys. bezpośrednich i 200 tys. pośrednich (w innych branżach gospodarki) nowych miejscach pracy.

Barometr Zdrowych Budynków przyjmuje holistyczne podejście, przedstawiając kilka zaleceń dotyczących polityki skoncentrowanej na ludziach. Podejście to opiera się na tworzeniu zdrowych budynków, które przynoszą szereg korzyści nie tylko dla właścicieli czy mieszkańców budynków, ale również dla gospodarki.

Przeczytaj cały Barometr Zdrowych Budynków 2024